17 Νοεμβρίου 1973. Η αντίσταση στη δικτατορία κορυφώνεται με την τριήμερη εξέγερση του Πολυτεχνείου. Τα 7 έτη που διήρκεσε η κατάλυση της δημοκρατίας διαδραματίστηκαν πολλές τραγικές ιστορίες. Τις γνώρισε έως και η μουσική, μαζί με άλλες κωμικοτραγικές στιγμές με τις οποίες θα ασχοληθούμε.

Μία από τις «μαύρες» σελίδες που θα συναντήσει ο αναγνώστης στην ελληνική ιστορία είναι η περίοδος της «Δικτατορίας των Συνταγματαρχών» (1967 – 74).

Ένας θεσμός του καθεστώτος παράλληλα με τις εξορίες, τα βασανιστήρια και την προπαγάνδα ήταν η λογοκρισία. Λογοκρισία στον τύπο, στο θέατρο, στον κινηματογράφο, ακόμη και στη μουσική. Οτιδήποτε ενδέχετο να υποδηλώνει την παραμικρή υπόνοια ενάντια στην πραξικοπηματική κυβέρνηση απαγορευόταν διά ροπάλου. Όσοι είχαν υποπέσει σε σφάλματα γνώριζαν τις συνεχείς κλήσεις για απολογία στα γραφεία των υπουργών με τον κίνδυνο της προσαγωγής.

Στη δισκογραφία  – όπως και στις άλλες κατηγορίες – οι δημιουργοί και οι εταιρείες δοκίμαζαν να λογοκρίνουν μόνοι τα έργα τους, προτού αυτά φτάσουν στο επίσημο «μαχαίρι». Οι προσπάθειές τους ήταν μάταιες καθώς οι λογοκριτές διύλιζαν τους στίχους λέξη προς λέξη και αφαιρούσαν λόγια είτε απαγόρευαν ολόκληρα τραγούδια πολλές φορές χωρίς ιδιαίτερο λόγο.

Οι στιχουργοί, όντας καταπιεσμένοι από τους Συνταγματάρχες, προκειμένου να διαδώσουν τα μηνύματά τους χρησιμοποίησαν στα τραγούδια το αλληγορικό στοιχείο. Ο άκρατος λογοκριτικός μηχανισμός χωρίς να γνωρίζει εν τέλει τι ήθελε να ελέγξει, επέτρεπε την κυκλοφορία τραγουδιών που αλλιώτικα θα είχαν πάρει την ετικέτα «ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ». Στην περίπτωση της πλήρους απαγόρευσης ο εκάστοτε δίσκος βινυλίου έβγαινε εκτός κυκλοφορίας με εικονική καταστροφή είτε έπαιρνε ένα αυτοκόλλητο ή γρατζουνιούνταν στο κυρίως σώμα ώστε να καθίσταται αδύνατη η αναπαραγωγή του.

Ο Μίκης Θεοδωράκης είχε την τιμητική του από τους δικτάτορες. Διώχθηκε, φυλακίσθηκε, εκτοπίσθηκε έως ότου μετέβη στο Παρίσι. Τα έργα του ήταν «κόκκινο πανί» γι’ αυτούς που – ως ειρωνεία – κυνηγούσαν μέχρι τη λέξη και το χρώμα «κόκκινο». Δισυπόστατα τραγούδια τρίτων καλλιτεχνών είχαν καλύτερη τύχη χάρις στη λανθασμένη κατανόηση των στίχων τους.

Τραγούδια που επετράπησαν… κατά λάθος από τη Χούντα:

Ο Κουταλιανός

Μουσική: Μάνος Λοΐζος
Στίχοι: Λευτέρης Παπαδόπουλος
Ερμηνευτής: Γιάννης Καλατζής (1972)

Αν και ο Παναγής Κουταλιανός υπήρξε αληθινό πρόσωπο, μασίστας που έζησε στα τέλη του 19ου αιώνα, το τραγούδι παρομοίωνε ως «Κουταλιανό» τον ψευδεπίγραφο πρωθυπουργό, πρόεδρο δημοκρατίας και αντιβασιλέα(!) Γεώργιο Παπαδόπουλο.

«Κι αν μασάει σίδερα και κάνει το λιοντάρι {…} τρέμει σαν το ψάρι στην κυρά του μπρος / αχ πώς τη φοβάται ο φτωχός Κουταλιανός», έγραψε με την πένα του ο Λ. Παπαδόπουλος αναφερόμενος στη σχέση του δικτάτορα με τη σύζυγό του. Η μουσική αποτελούσε μέρος από το μουσικό θέμα της ταινίας «Ευδοκία» (1971). Η σύγχυση με τον υπαρκτό χαρακτήρα θόλωσε τα νερά.

Αχ Χελιδόνι Μου

Μουσική: Μάνος Λοΐζος
Στίχοι: Λευτέρης Παπαδόπουλος
Ερμηνευτής: Γιώργος Νταλάρας (1971)

Τι υπόνοια κρύβει ένα χελιδόνι που αδυνατεί να πετάξει στον ουρανό; Φαινομενικά καμία, θα σκέφτηκε ορθώς σε πρώτη ανάγνωση ο λογοκριτής. Ο «μαύρος» ουρανός όμως αντιστοιχούσε στην περίοδο της επταετίας, η οποία βρισκόταν ακόμη σε σκληρή φάση. Το «χελιδόνι» ενσάρκωνε η ελευθερία και ο πονεμένος λαός.

«Αχ χελιδόνι μου πώς να πετάξεις / σ’ αυτόν το μαύρο τον ουρανό / αίμα σταλάζει το δειλινό / και πώς να κλάψεις και πώς να κλάψεις / αχ χελιδόνι μου»

Ο Δραγουμάνος Του Βεζίρη

Μουσική: Λουκιανός Κηλαηδόνης
Στίχοι: Λευτέρης Παπαδόπουλος
Ερμηνευτής: Μανώλης Μητσιάς (1970)

Ένα άλλο στιχουργικό τέχνασμα των ημερών εκείνων ήταν η χρήση θεμάτων αγαπημένων προς τους χουντικούς. Η ηρωική επανάσταση του 1821, η οποία έπεσε θύμα καπήλευσης από το καθεστώς, ήταν συχνό θέμα των δημιουργών κατά τη δικτατορία. Τα τραγούδια έκλειναν με αναφορές στην ελευθερία που έπαιρνε διαστάσεις αντίστασης απέναντι σε κάθε είδους τύραννο.

Με τη μέθοδο αυτή «συναντήθηκαν» ο Τζαβέλας, ο Γέρος του Μοριά, ο Πασάς και ο Αχμέτ Αγάς στο «Ο Δραγουμάνος Του Βεζίρη».

«Φάτε και πιείτε Δραγουμάνοι / τώρα που όλα είναι για τα σας
Έτσι ορίζει το φιρμάνι / κι ο πολυχρονεμένος σας Πασάς
Κι όσο για μας σ’ ένα καλύβι / γεια σου Τζαβέλα, γεια σου Γέρο του Μοριά
βράδυ πρωί θα λιώνουμε μολύβι / για την τιμή και για τη λευτεριά.»

Το μολύβι πάντως της επιτροπής αγνόησε τη σημασία του τραγουδιού.

Η Θεία Μάρω

Μουσική – Στίχοι – Ερμηνεία: Διονύσης Σαββόπουλος (1969)

Το 1967 ο Διονύσης Σαββόπουλος συλλαμβάνεται από τους ασφαλίτες δίχως να υφίσταται κατηγορία εναντίον. Κατά τη δίμηνη παραμονή του στα κρατητήρια ο «Νιόνιος» της ελληνικής δισκογραφίας βασανίσθηκε αγρίως, όμως δεν έπαψε να γράφει μουσική και στίχους. Μεταξύ των συγκρατούμενων του καλλιτέχνη ήταν η κυρία Μάνου, μέλος του ΚΚΕ το οποίο εκείνη την εποχή στο πλαίσιο απαγόρευσης λειτουργίας κομμάτων είχε τεθεί παράνομο από τη Χούντα. Η κ. Μάνου εμψύχωνε καθημερινά τους κρατούμενους.

Για ευνόητους πλέον λόγους η «Μάνου» μετετράπη σε «Μάρω» και ξέφυγε τη λογοκρισία:

«Στην υγρή μας την αυλή, στρώνει για να κοιμηθεί / η κυρία Μάρω
Κλαίνε ακόμα κι οι σκληροί, μα έχει απόφαση σωστή / η κυρία Μάρω
Θεία Μάρω, καλέ θεία Μάρω…»

Μετά την πτώση των πραξικοπηματιών οι στίχοι αποκαταστάθηκαν:

«Στην υγρή μας φυλακή, στρώνει για να κοιμηθεί / η κυρία Μάνου
Κλαίνε ακόμα κι οι φρουροί, μα έχει απόφαση σωστή / η κυρία Μάνου
Θεία Μάνου, καλέ θεία Μάνου…»

Η 17η Νοεμβρίου και η αρχή του τέλους

Παρόλο που η παράνομη κυβέρνηση έδειχνε πως είχε εδραιωθεί, οι πράξεις αντίστασης αναθάρρεψαν τον λαό και η τραγελαφική κατάσταση που επικρατούσε σε πολλούς τομείς έδειχνε ότι οι «εθνοσωτήρες» θα έχαναν σύντομα τον έλεγχο. Πράγματι, επιθυμώντας να κατευνάσουν τα πνεύματα προχώρησαν σε προσχηματική φιλελευθεροποίηση. Σε ένα επιφανειακό δημοψήφισμα (8 Οκτ. 1973) οι ψηφοφόροι κλήθηκαν να επιλέξουν μεταξύ (αντι)βασιλείας με αντιβασιλέα τον Γ. Παπαδόπουλο και «δημοκρατίας» με πρόεδρο ξανά τον ίδιο και δοτό πρωθυπουργό.

Στις 14 Νοεμβρίου 1973 φοιτητές συγκεντρώθηκαν στη Νομική Σχολή Αθηνών για να έρθουν σε συνέλευση. Το απόγευμα βρέθηκαν στο Πολυτεχνείο όπου ο εισαγγελέας τους διέταξε να διαλυθούν. Οι φοιτητές αποφάσισαν να παραμείνουν στο χώρο και το επόμενο πρωί είχαν τη στήριξη των πολιτών στην αποκορύφωση της αντίστασης ενάντια στη δικτατορία. Οι συγκρούσεις άρχισαν με αποτέλεσμα τους πρώτους νεκρούς.

17 Νοεμβρίου 1973, τα τεθωρακισμένα εισβάλλουν βιαίως στο Πολυτεχνείο και η ένταση κορυφώνεται. Η αρχή του τέλους του καθεστώτος μόλις είχε ξεκινήσει.

Μετέπειτα ο ταξίαρχος Δ. Ιωαννίδης ανατρέπει πραξικοπηματικά όσους είχαν ήδη καταλύσει το πολίτευμα και δημιουργεί ακόμη σκληρότερο κλίμα. Τον Ιούλιο του 1974 πραγματοποιεί πραξικόπημα και στην Κύπρο, προκαλώντας τελικά την τουρκική εισβολή (20 Ιουλ. ‘74). Ύστερα από τέσσερις ημέρες η «Χούντα του Ιωαννίδη» κατέρρευσε και η δημοκρατία στην Ελλάδα αποκαταστάθηκε…

Οι τραγελαφικές καταστάσεις που αναφέραμε στη λογοκρισία και η 17η Νοεμβρίου, η κορύφωση της αντίστασης, συνεχίζουν να μας υπενθυμίζουν τέσσερις δεκαετίες μετά την αδυναμία και το φόβο των πάσης φύσεως καθεστώτων και τυράννων απέναντι στον πολυμήχανο και μαχητικό λαό.

 

Loading...
Like
Like Love Haha Wow Sad Angry