Ο «Επιτάφιος» είναι η ποιητική και μουσική αντίδραση από τα γεγονότα της ελληνικής «Πρωτομαγιάς», που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη του 1936.

Η (Εργατική) Πρωτομαγιά είναι συνυφασμένη με την αιματοκυλισμένη εξέγερση των εργατικών συνδικάτων της πόλης του Σικάγου το Μάιο του 1886, διεκδικώντας βελτιωμένες συνθήκες εργασίας και ωράριο 8 ωρών.

Εκείνες τις ημέρες, εκατοντάδες χιλιάδες άτομα κατέβηκαν με ειρηνικές προθέσεις στο Σικάγο. Εκεί τελικά αντιμετώπισαν τα πυρά και τη βία των αστυνομικών δυνάμεων με αποτέλεσμα θύματα και τραυματισμούς. Τα γεγονότα καθιέρωσαν την 1η Μαΐου ως Διεθνή Ημέρα των Εργατών και αποτέλεσαν έναυσμα αντίστοιχων συγκεντρώσεων ανά τον κόσμο, με παρόμοια κυρίαρχα αιτήματα.

Στην Ελλάδα, οι πρώτες πρωτομαγιάτικες διαδηλώσεις εκδηλώθηκαν από το Σταύρο Καλλέργη και το σοσιαλιστικό κίνημά του το 1893.

Στη Θεσσαλονίκη το Φεβρουάριο του 1936, οι εργάτες ενός καπνεργοστασίου της πόλης προβάλλουν τη διεκδίκηση αύξησης μισθών (οι οποίοι είχαν περικοπεί στο ήμισυ). Τα αιτήματα απορρίφθηκαν και η κινητοποίηση βρήκε συμπαράσταση από τον κλάδο, ο οποίος άκμαζε εκείνη την εποχή.

Το Μάιο του 1936, οι συγκεντρώσεις είχαν εντατικοποιηθεί με ομιλίες σε διάφορα μέρη της Θεσσαλονίκης. Στις 9 Μαΐου, οι αστυνομικές δυνάμεις αναλαμβάνουν το συνηθισμένο ρόλο τους, να καταπνίξουν κάθε φωνή που αντιπαρατίθεται στο καθεστώς, αιματοκυλώντας την πορεία με τραγικό απολογισμό 11-12 νεκρούς και 280 τραυματίες.

Ειρήσθω εν παρόδω, μερικές ημέρες προηγουμένως είχε διορισθεί Πρωθυπουργός ο – εν συνεχεία δικτάτορας – Ιωάννης Μεταξάς. Η δικτατορία εγκαθιδρύθηκε στις 4 Αυγούστου 1936.

Ο 25χρονος Τάσος Τούσης ήταν ο πρώτος νεκρός των αστυνομικών εκτρόπων. Μία συνταρακτική φωτογραφία από το σκηνικό του αίματος, η χαροκαμένη μάνα του Τ. Τούση που θρηνεί πάνω από το άψυχο σώμα του γιου της, ενέπνευσε το χειμαρρώδη οίστρο του σπουδαίου συγγραφέα και ποιητή Γιάννη Ρίτσου να συγγράψει άμεσα ένα από τα σημαντικότερα έργα του, τον «Επιτάφιο».

Επιτάφιος - Πρωτομαγιά - 1η Μαΐου 1936 - καπνεργάτες Θεσσαλονίκη - Τάσος Τούσης
Η χαροκαμένη μάνα θρηνεί πάνω από το άψυχο σώμα του γιου της.

Ο «Επιτάφιος», έκδηλα επηρεασμένος από τον ορθόδοξο Επιτάφιο Θρήνο, είναι μία ελεγεία για όσους διεκδίκησαν με την ίδια τη ζωή τους τα δικαιώματα όλων και μία βροντερή φωνή κατακραυγής απέναντι στην κοινωνική και πολιτική αδικία. Αποτελείται από είκοσι ποιήματα των οχτώ δίστιχων.

Μερικά χρόνια αργότερα, κατά τη διαμονή του στο Παρίσι το 1958, ο κορυφαίος μουσουργός Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε τον «Επιτάφιο».

Ο κύκλος των τραγουδιών που προέκυψαν βασίστηκε στους δύο πιο χαρακτηριστικούς και αμιγείς λαϊκούς ρυθμούς, το χασάπικο και το ζεϊμπέκικο. Ανάμεσα τους έχουν σημαίνουσα θέση τα άσματα «Μέρα Μαγιού Μου Μίσεψες», «Πού Πέταξε Τ’ Αγόρι Μου» και «Να ‘Χα Τ’ Αθάνατο Νερό».

Το έργο ηχογραφήθηκε και παρουσιάσθηκε σε τρεις εκτελέσεις μέσα στο ίδιο έτος, το 1960.

Η πρώτη κυκλοφόρησε με τη Νάνα Μούσχουρη στην ερμηνεία (Philips), προσδίδοντας κατά βάση λυρικό ύφος.

Η εκτέλεση του Γρηγόρη Μπιθικώτση άφησε αδιαμφισβήτητα την πιο θρυλική και μνημειώδη εκδοχή του «Επιταφίου» (Columbia) μεταγγίζοντας εντονότερα το λαϊκό χρώμα.

Η ανυπέρβλητη δισκογραφική «συνεστίαση» της τριάδας Θεοδωράκη – Ρίτσου – Μπιθικώτση επαναλήφθηκε στη «Ρωμιοσύνη» (His Masters Voice – «Θα Σημάνουν Οι Καμπάνες», «Όταν Σφίγγουν Το Χέρι») το 1966. Το 1964, ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης συγχρωτίσθηκαν στο μελοποιημένο «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη (His Masters Voice – «Ένα Το Χελιδόνι», «Της Δικαιοσύνης Ήλιε Νοητέ», «Με Το Λύχνο Του Άστρου»).

Ο «Επιτάφιος», «Το Άξιον Εστί» και η «Ρωμιοσύνη» συνθέτουν μία τριπλέτα εμβληματικών έργων με βαρύνουσα σημασία, τα οποία εξακολουθούν – ανεξαρτήτως εποχής και περιόδου – να εμπνέουν τους αγώνες.

Η συμμετοχή στα θρυλικά αυτά έργα και οι εμφατικές ερμηνευτικές αποδόσεις ανέδειξαν το Γρηγόρη Μπιθικώτση ως έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες ερμηνευτές. Χαρακτηριστικό είναι το προσωνύμιο «Ο ερμηνευτής της Ρωμιοσύνης» που του δόθηκε.

Ο βιρτουόζος Μανώλης Χιώτης (καθοριστικός παράγοντας στην καθιέρωση του Μίκη Θεοδωράκη) βρισκόταν στο μπουζούκι και στις δύο ηχογραφήσεις του «Επιταφίου» που προηγήθηκαν. Τιμής ένεκεν, έβαλε το όνομά του στην τρίτη έκδοσή του (His Masters Voice), με τη Μαίρη Λίντα στα φωνητικά.

Ο «Επιτάφιος» εκδόθηκε αποκλειστικά ως EP δίσκος 10 ιντσών και ποτέ ως αυτόνομο έργο σε LP δίσκο 33 ⅓ στροφών.

Τα μελοποιημένα ποιήματα που περιείχε ο «Επιτάφιος»:

  1. Πού Πέταξε Τ’ Αγόρι Μου
  2. Χείλι Μου Μοσκομύριστο
  3. Μέρα Μαγιού Μου Μίσεψες
  4. Βασίλεψες Αστέρι μου
  5. Ήσουν Καλός Κι Ήσουν Γλυκός
  6. Στο Παραθύρι Στεκόσουν
  7. Να ‘Χα Τ’ Αθάνατο Νερό
  8. Γλυκέ Μου Συ Δε Χάθηκες

Ακούστε το Γρηγόρη Μπιθικώτση στο «Μέρα Μαγιού Μου Μίσεψες»:

 

Loading...
Like
Like Love Haha Wow Sad Angry